Krajowa Izba Radców Prawnych we współpracy z Helsińską Fundacją Praw Człowieka przedstawia raport poświęcony ocenie wdrożenia unijnych dyrektyw dotyczących prawa do obrońcy w polskim porządku prawnym.
Z perspektywy radców prawnych realny dostęp do obrońcy nie jest jedynie formalnym uprawnieniem, lecz fundamentem rzetelnego procesu karnego i praktyczną gwarancją prawa do obrony. To właśnie od pierwszych chwil po zatrzymaniu rozstrzyga się, czy prawa jednostki będą rzeczywiście chronione.
Prawo do obrońcy stanowi istotę sprawiedliwego procesu, wyrównując szanse osoby podejrzanej wobec całego aparatu państwa. Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie wskazywał na naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do rzetelnego postępowania sądowego), także w sprawach przeciwko Polsce.
Kluczowe problemy wskazane w raporcie
Autorzy raportu zwracają uwagę m.in. na następujące kwestie:
- gwarancje wynikające z dyrektyw powinny przysługiwać już od momentu poinformowania o ściganiu, a nie dopiero po formalnym przedstawieniu zarzutów;
- niestawiennictwo obrońcy nie wstrzymuje przesłuchania – nawet w wypadkach obrony obligatoryjnej;
- materiał dowodowy uzyskany w takich warunkach pozostaje w aktach i bywa wykorzystywany w dalszym postępowaniu;
- istnieją wyjątki od zasady poufności kontaktu z obrońcą na wczesnym etapie postępowania;
- brak jest jasnej procedury zrzeczenia się prawa do obrońcy oraz obowiązku odpowiedniej adnotacji w protokole;
- orzecznictwo sądów wskazuje na niedostateczne środki naprawcze w razie naruszenia tych praw.
Postulaty zmian i kontekst legislacyjny
Raport zawiera konkretne postulaty zmian wypracowane w oparciu o wywiady z radcami prawnymi, adwokatami, prokuratorami i sędziami. Samorząd zawodowy radców prawnych traktuje tę publikację jako merytoryczny wkład w trwający proces legislacyjny.
Obecnie w X kadencji Sejmu procedowana jest obszerna nowelizacja Kodeksu postępowania karnego (druk nr 1600), mająca na celu implementację tzw. dyrektyw obrończych. Przedstawione w raporcie rekomendacje mogą przyczynić się do wzmocnienia standardów ochrony prawa do obrony w Polsce. To ważny głos środowiska radców prawnych w sprawie fundamentalnych gwarancji procesowych.
Zachęcamy do zapoznania się z raportem i jego pobrania: RAPORT KIRP HFPC