Orzeczenie z dnia 27 października 2023 r. Sygn. akt: D 6/23
Orzeczenie jest prawomocne  

Przewodniczący:       r. pr. Artur Załuski
Członkowie:              r. pr. Marcin Milewski
r. pr. Mikołaj Pedrycz
Protokolant:              Aneta Trzaska

 

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. po rozpoznaniu na rozprawie […] r. w W. sprawy przeciwko radcy prawnej A. B., […], obwinionej o to, że:

w okresie od […] r. do dnia ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów t. j. dnia […] r. – w G. i w innych miejscach, wykonywała zawód radcy prawnego w formie nieprzewidzianej przez obowiązujące przepisy prawa – poprzez świadczenie pomocy prawnej na rzecz klientów I. M. spółki z o.o., której przeważającym przedmiotem działalności jest działalność prawnicza,

tj. popełniła czyn z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 8 ust. 1 oraz w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

 

o r z e k a: 

  1. Uznaje radcę prawnego B., […] winną zarzucanego wnioskiem o ukaranie czynu, który to czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne jako czyn sprzeczny z zasadami wyrażonymi w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 8 ust. 1 oraz w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i za czyn ten na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych wymierza karę pieniężną w kwocie 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych);
  2. Na podstawie art. 706 2 ustawy o radcach prawnych zasądza od obwinionego radcy prawnego A. B., […], na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. tytułem zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego kwotę 2.000 zł (dwa tysiące złotych);

 

UZASADNIENIE

Rzecznik Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (dalej: „Rzecznik”) wniósł do tutejszego Sądu wniosek o ukaranie (sygn. akt RD […]) r.pr. A. B. (dalej: „Obwiniona”), wpisanej na listę radców prawnych pod nr. […], zarzucając Obwinionej, że:

W okresie od […] r. do dnia ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów tj. dnia […] r., w Gdyni i w innych miejscach, wykonywała zawód radcy prawnego w formie nieprzewidzianej przez obowiązujące przepisy prawa – poprzez świadczenie pomocy prawnej na rzecz klientów I. M. spółki z o.o., której przeważającym przedmiotem działalności jest działalność prawnicza,

tj. popełnienie czynu z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 8 ust. 1 oraz w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Obwiniona nie wniosła odpowiedzi na wniosek o ukaranie. Obwiniona nie stawiła się na rozprawie w dniu […] r.

 

Na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ujawnionego w toku rozprawy głównej, Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Przy piśmie z dnia […] r. Prokuratura Okręgowa w G. przekazała Rzecznikowi Dyscyplinarnemu OIRP w W. umowy zawarte pomiędzy:

  1. zleceniodawcą M. S. a I. M. sp. z o.o. i radca prawnym A. B.;
  2. zleceniodawcą R. B. a I. M. sp. z o.o. i radcą prawnym A. B..

Przedmiotowe umowy dotyczyły świadczenia pomocy prawnej na rzecz zleceniodawców.

Przedmiot umów obejmował w szczególności reprezentowanie interesów zleceniodawców w postępowaniu przed IPN, postępowaniu w celu stwierdzenia nieważności orzeczenia, postępowaniu w celu stwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub w postępowaniu przed sądem.

Zleceniodawcy zobowiązali się do przekazania I. M. sp. z o.o. oraz Obwinionej wszelkich informacji i dokumentów potwierdzających m.in. zastosowanie represji oraz ich rozmiary. Z tytułu wykonania przedmiotu umów, I. M. sp. z o.o. przysługiwało wynagrodzenie odpowiadające procentowej części zadośćuczynienia lub odszkodowania za krzywdę lub szkodę doznane w wyniku zastosowanych represji, uzyskanego w toku postępowania sądowego. Natomiast, w przypadku zawarcia ugody (w umowie z M. S.) , Obwiniona miała otrzymać od zleceniodawcy wynagrodzenie w wysokości dwukrotności kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, w treści umowy z dnia […] r. zleceniodawcy upoważnili Obwinioną do odbioru kwot zasądzonych na rzecz zleceniodawców tytułem zadośćuczynienia lub odszkodowania oraz do wskazania rachunku bankowego, prowadzonego dla kancelarii Obwinionej, do odbioru wszystkich kwot – jak wyżej (k. 3-14).

Z informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców dla spółki I. M. sp. z o.o., według stanu na dzień […] r., wynika, że 110  udziałów spółki należy do G. B. – męża Obwinionej. G. B. był również członkiem zarządu spółki. Przedmiot przeważającej działalności spółki obejmował działalność prawniczą (k. 55-63).

Z porównania wydruków ze strony internetowej prowadzonej dla I. M. sp. z o.o. (k. 271) oraz Kancelarii Obwinionej (k. 251) wynika, że wyżej wymieni korzystają z tego samego numeru telefonu kontaktowego. Ponadto, zachodzi również tożsamość adresów I. M. sp. z o.o. oraz Kancelarii Obwinionej (k. 57 i 271).

Kancelaria Obwinionej zajmuje się m.in. dochodzeniem roszczeń na rzecz ofiar represji (k. 249 – 306). Obwiniona aktywnie prezentuje swoje zaangażowanie w sprawy w powyższym zakresie na forum mediów społecznościowych co odpowiada profilowi działalności I. M. sp. z o.o. (k. j.w.)

 

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że w ustalonym stanie faktycznym Obwiniona dopuściła się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Sąd rozstrzygnięcie oparł na następujących powodach.

Obwiniona, podejmując obronę w niniejszym postępowaniu podniosła, że nie wykonuje zawodu radcy prawnego za pośrednictwem spółki kapitałowej. Według Obwinionej, I. M. świadczy swoje usługi w zupełnie innym zakresie niż Obwiniona, wykonując zawód radcy prawnego. Zakres działania spółki zdaniem Obwinionej sprowadza się do gromadzenia dokumentów historycznych, analiz dokumentów historycznych, korzystania z wiedzy historyka i szeregu innych osób wyspecjalizowanych w analizie danych z dokumentów historycznych. Obwiniona zaś zawiera odrębne umowy z klientami, nie zawsze pisemne, na podstawie których zobowiązuje się do reprezentowania klienta przed sądem. O ile sąd zasądzi koszty zastępstwa przypadają one Obwinionej poza tym Obwiniona w zakresie wynagrodzenia reprezentuje klientów w formie nieodpłatnej pomocy prawnej (k.201).

OSD OIRP w W. zważa na ścisłe powiązanie między aktywnością wykonywaną w ramach kancelarii radcy prawnego przez Obwinioną oraz spółką I. M. sp. z o.o. Adres Kancelarii Obwinionej był tożsamy z adresem siedziby spółki w/w spółki. Obwiniona podejmuje współpracę ze spółkami kapitałowymi, powiązanymi i zarządzanymi z udziałem męża Obwinionej (nie tylko z w/w lecz również innymi  co OSD znane jest z urzędu wobec innych prowadzonych z udziałem Obwinionej postępowań). Obwiniona zawiera umowy o świadczenie usług, które w zakresie jej dotyczącym mają cechy umów o świadczenie pomocy prawnej. Stronami umów są spółki kapitałowe z przeważającą działalnością zdefiniowaną jako działalność prawnicza, oraz klienci. Kwestia wynagrodzenia podlegała różnym zasadom, nawet takim, w których wynagrodzenie za świadczoną pomoc prawną uzyskiwała wyłącznie spółka – I. M. sp. z o.o. (vide umowa z R. B. – k. 9-14). Taki stan rzeczy wskazuje na wolę zbudowania rozwiązania biznesowego, które pozwala na prowadzenie działalności quasi prawniczej przez męża Obwinionej w oparciu o posiadane przez nią uprawnienia zawodowe radcy prawnego.

W świetle powyższego, Sąd doszedł do przekonania, że Obwiniona również w stanie faktycznym niniejszej sprawy, ograniczonym do współpracy ze spółką I. M. sp. z o.o., wykonywała czynności zawodowe przy współpracy ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a więc w sposób nieznany przepisom prawa. Taki sposób wykonywania zawodu wiąże go, z perspektywy klientów, ze spółką kapitałową. Powyższe, de lege lata, jest wykluczone z uwagi na enumeratywne wyliczenie form wykonywania zawodu w art. 8 ustawy o radcach prawnych. Ponadto, wykonywanie zawodu we współpracy ze spółką kapitałową prowadzi do naruszenia ustawowych zasad, zgodnie z którymi wspólnikami spółek, w których radcowie prawni wykonują zawód, mogą być wyłącznie przedstawiciele regulowanych zawodów prawniczych. Tymczasem, wspólnikiem spółki kapitałowej mogą być przedstawiciele dowolnych zawodów, a także osoby nie posiadające jakichkolwiek tytułów zawodowych. Wskazać również należy, że przedmiotem działalności spółek wskazanych do wykonywania zawodu, jest świadczenie pomocy prawnej. Spółki kapitałowe takich usług świadczyć nie mogą, mogą w to miejsce zajmować się innymi aktywnościami w sposób swobodny, ograniczony prawem. Tak też jest w przypadku spółki I. M. sp. z o.o., której przedmiot działalności obejmuje m.in. PR oraz działalność reklamową (k. 70).

Przyjęcie sposobu działania Obwinionej prowadzi również do przemieszania istotnych aspektów relacji z klientem. W przypadku radcy prawnego, swoistymi cechami tej relacji jest oparcie jej w szczególności na zaufaniu, zobowiązaniu do dochowania tajemnicy, osobistej odpowiedzialności oraz na podwyższonym standardzie etycznych zasad postępowania. Natomiast, w przypadku spółki kapitałowej brak jest tak wysoce kwalifikowanych wymagań. W sytuacji, w której klient ma do czynienia w tej samej sprawie jednocześnie zarówno z radcą prawnym jak i spółką kapitałową, nie może mieć pewności, który reżim wykonywania usług będzie wobec niego zastosowany.

Z tych wszystkich względów, Sąd doszedł do przekonania o naruszeniu przez Obwinioną art. 8 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Powyższe nakazywało przyjęcie, że doszło do spełnienia przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej, określonych w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Orzekając o karze, Sąd zważył na naruszenie jednej z podstawowych zasad wykonywania zawodu, co jest wysoce szkodliwe z ustrojowego punktu widzenia samorządu radców prawnych. Potencjalnie, postępowanie Obwinionej mogło doprowadzić do sytuacji, w której klient poszkodowany wskutek niewłaściwego udzielenia pomocy prawnej mógłby mieć trudność w uzyskaniu odszkodowania od spółki, która mogłaby nie posiadać zdolności do uregulowania zobowiązania do naprawienia szkody ani jakiegokolwiek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Powyższe świadczyło o wysokiej szkodliwości społecznej czynu Obwinionej.

Ponadto, za zaostrzeniem wymiaru kary świadczył powrót Obwinionej do przewinienia dyscyplinarnego, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy dowody na liczne postepowania dyscyplinarne zakończone orzeczeniami ustalającymi winę Obwinionej.

Z tych względów, Sąd uznał karę pieniężną za adekwatną do wagi i szkodliwości popełnionego czynu. Kara pieniężna jest karą o średniej dolegliwości w katalogu kar dyscyplinarnych. Przyjęty przez Sąd wymiar kary istotnie zwiększa jej dolegliwość do stopnia, który pozwala na założenie, że Obwiniona podejmie refleksję przed ponownym podjęciem czynności z zaangażowaniem spółki kapitałowej, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Rodzaj kary koresponduje z majątkową pobudką działania Obwinionej. Ponadto, wymiar kary powinien zapewnić spełnienie jej funkcji w zakresie prewencji ogólnej.

Wymierzenie kary surowszej byłoby niewspółmierne w okolicznościach niniejszej sprawy.

Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 706 ustawy o radcach prawnych oraz § 1 ust. 1 pkt 1) uchwały nr 86/IX/2015 Krajowej Rady Radców prawnych z dnia 20 marca 2015 r. w sprawie określenia wysokości zryczałtowanych kosztów postępowania dyscyplinarnego, biorąc pod uwagę zakres czynności podjętych w postępowaniu. Postępowanie dowodowe obejmowało dowody z dokumentów zgromadzonych w dwóch tomach akt oraz wyznaczenie dwóch terminów rozpraw.

GF