Konflikt interesów w zawodzie radcy prawnego

Czy jest możliwość dalszej reprezentacji przez radcę prawnego współmałżonka po wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa przez drugiego ze współmałżonków (sprawa dotyczy ich wspólnego kredytu hipotecznego) w związku z wszczęciem postępowania rozwodowego między tymi małżonkami w kontekście możliwości zaistnienia konfliktu interesów?

Zgodnie z treścią art. 28 KERP radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub sprawie z nią związanej (ust. 1), a co więcej nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, którego interesy są sprzeczne z interesami osób, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej (ust. 3). Postanowienie art. 28 KERP zawiera reguły obowiązujące w przypadkach, w których konflikt interesów w różnym stopniu dotyczy spraw klienta radcy prawnego. Ochronie w świetle w/w przepisu podlegają interesy prawne klienta, na rzecz którego radca prawny świadczy lub świadczył pomoc prawną, a w konsekwencji zaufanie tego klienta do pełnomocnika, wyrażające się w pewności, że jego interesy prawne będą chronione na etapie prowadzonego postępowania, jak również w przyszłości, po ustaniu stosunku prawnego wiążącego go z pełnomocnikiem. Postanowienie art. 28 KERP dotyczy procesowej aktywności radcy prawnego. Nie znajduje zatem zastosowania do pomocy prawnej świadczonej pozaprocesowo, której dotyczy regulacja zawarta w art. 29 KERP. Zgodnie z treścią w/w przepisu radca prawny nie może doradzać klientowi, którego interesy są sprzeczne z interesami innego klienta lub byłego klienta (innej osoby, na rzecz której radca prawny świadczył pomoc prawną) w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej. O ile w przypadku spraw procesowych, z uwagi choćby na ich ramy instancyjne, określenie sprawy oraz innej sprawy z nią związanej wydaje się być prostszym zabiegiem, o tyle w sferze doradczej należy mieć na uwadze, że sprawy mogą mieć charakter wielowątkowy, a powiązania pomiędzy sprawami mogą mieć różny charakter i źródło. Zakaz wynikający z postanowienia art. 29 KERP, by spełnił swoje zadanie, musi być rozumiany szeroko, tj. każde powiązanie pomiędzy sprawami powinno stanowić podstawę do refleksji, czy nie jest lub nie będzie źródłem konfliktu interesów pomiędzy osobami, którym doradza lub doradzał radca prawny. Pomimo ustawowego zakazu, jeśli sprawy nie mają charakteru procesowego, radca prawny będzie uprawniony do doradzania klientom, których interesy są sprzeczne lub nowemu klientowi, którego interesy są sprzeczne z interesami poprzedniego klienta, o ile uzyska zgodę osób, których sprzeczność dotyczy. Uzyskując taką zgodę, radca prawny będzie mógł zatem świadczyć pomoc prawną np. stronom jednej umowy.

W świetle powyższego należy ocenić pozyskane przez radcę prawnego informacje od klientów, w sprawie w której dotychczas był ich wspólnym pełnomocnikiem czy po wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez jednego ze współmałżonków można nadal reprezentować drugiego ze współmałżonków – w kontekście sytuacji związanej ze wszczętym pomiędzy małżonkami postępowaniem rozwodowym – pod względem zakazów wynikających z w/w przepisów. W sytuacji „konfliktowego” przebiegu postępowania rozwodowego nie można bowiem wykluczyć ryzyka wystąpienia konfliktu interesów współmałżonków w sprawie dotyczącej ich wspólnego kredytu. Brak identyfikacji zagrożeń w powyższym zakresie, przy założeniu braku doradztwa prawnego (czy też reprezentacji procesowej) w zakresie sprawy rozwodowej/podziału majątku, może stanowić podstawy do przyjęcia możliwości dalszego reprezentowania w sprawie kredytowej jednego ze współmałżonków.

Czy jest możliwość reprezentacji przez radcę prawnego w postępowaniu karnym i w sprawie o zapłatę własnego męża przy braku zidentyfikowanego konfliktu interesów?

Co do zasady radca prawny może świadczyć pomoc prawną, w tym reprezentować w postępowaniach sądowych, także osoby z nim spokrewnione, przy zachowaniu pozostałych wymogów dotyczących świadczenia pomocy prawnej (np. art. 8 ust. 6 ustawy o radcach prawnych w zakresie dopuszczalności występowania w charakterze obrońcy), niemniej jednak, należy przy tym rozważyć nie tylko brak konfliktu interesów na chwilę podejmowania się świadczenia pomocy prawnej (art. 28 KERP), ale również wziąć pod uwagę okoliczności, by interesy prawne klienta były chronione także po ustaniu stosunku prawnego wiążącego go z pełnomocnikiem/obrońcą.

Dodatkowo zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 26 ust. 1 KERP pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego nie może obejmować wykonywania czynności zawodowych, które stwarzałoby ograniczenie niezależności radcy prawnego lub stwarzało znaczne zagrożenie jej naruszenia. Do takich czynności należą wszystkie, w wyniku których na stanowisko radcy prawnego (poradę prawną, opinię) mają wpływ inne czynniki niż przepisy prawa. Wobec powyższego przyjmuje się, iż radca prawny nie może sporządzić opinii prawnej, jeżeli otrzyma wyraźne polecenie co do kierunku jej konkluzji lub wniosków, nie może sporządzić pisma procesowego, jeżeli z uwagi na wiążące go relacje nie mógłby zaprezentować w nim wszystkich argumentów na korzyść reprezentowanego klienta.

Czy jest możliwość zaistnienia konfliktu interesów w sytuacji, gdy w przyszłości może hipotetycznie zajść sytuacja konfliktu interesów w związku z reprezentowaniem przez radcę (w niewskazanym przedmiotowo zakresie) byłych właścicieli mieszkania i obecnego (nowego) właściciela mieszkania, którego chciałaby radca prawny reprezentować w jego konflikcie przeciwko kierownikowi budowy ( w związku z pracami w nowonabytym od radcy obecnych klientów mieszkaniu)?

Konflikt interesów obejmuje takie sytuacje, w których radca prawny działa lub może działać na rzecz kilku podmiotów pozostających w sprzeczności interesów, co uniemożliwia skuteczną realizację któregoś z nich. Co do zasady chodzi tu o takie same lub podobne czynności zawodowe, lecz wykonywane w interesie kilku podmiotów, co uniemożliwia ich realizację bez naruszenia zasad etyki zawodowej[1] takich jak lojalność wobec klienta (art. 8 KERP), rzetelność wykonywania zawodu (art. 6 KERP), czy też niezależność (art. 7 KERP) i tajemnicę zawodową (art. 9 KERP). Przypadki wystąpienia konfliktu interesów zostały wymienione w art. 26-30 KERP.

Opisane stany faktyczne mogą zostać uznane jako ewentualny konflikt interesów dotyczący klienta radcy prawnego, do którego odnoszą się sytuacje wymienione w art. 28 KERP[2] oraz art. 26a KERP[3] w sytuacji, gdy wszystkie hipotetyczne okoliczności się zmaterializują.

W świetle art. 28 KERP ochronie podlegają interesy prawne klientów, na rzecz których radca prawny świadczy lub świadczył pomoc prawną, a w konsekwencji zaufanie tych klientów do radcy prawnego, wyrażające się w pewności, że ich interesy prawne będą chronione na etapie prowadzonej sprawy (świadczonej pomocy prawnej), jak również w przyszłości, po ustaniu stosunku prawnego wiążącego ich z radcą prawnym. Możemy tu rozróżnić dwie konfiguracje konfliktu interesu:

  • konflikt między interesami aktualnych klientów, do którego odwołują się unormowania art. 28 ust. 1 i 2 KERP oraz
  • konflikt między interesami aktualnego i byłego klienta, wskazany w art. 28 ust. 3 KERP.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że postanowienie art. 28 KERP dotyczy procesowej aktywności radcy prawnego. Natomiast do pomocy prawnej świadczonej pozaprocesowo zastosowanie znajduje regulacja zawarta w art. 29 KERP, która nie została omówiona w niniejszej odpowiedzi z uwagi na zakreślony przez Panią stan faktyczny odnoszący się do reprezentowania klienta w postępowaniu sądowym.

Do stwierdzenia istnienia konfliktu interesów w obu wskazanych powyżej konfiguracjach (z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 2 KERP, o czym poniżej) niezbędna jest ocena czy interesy klientów są sprzeczne, jak również zbadanie czy sprzeczność interesów zachodzi w tej samej sprawie lub sprawie z nią związanej. Przez sprzeczność interesów należy rozumieć taką sytuację, w której dwa lub więcej interesy nie mogą być jednocześnie realizowane, a osiągnięcie jednego z nich odbywa się kosztem drugiego (nie jest możliwe zaspokojenie każdego z tych interesów w całości lub niemożliwe jest jednoczesne zaspokojenie ich choćby w części)[4]. Sprzeczność interesów w tej samej sprawie powinna być oceniania pod względem formalnym, a więc jako będąca przedmiotem tego samego postępowania, niezależnie od etapu, na którym ono się znajduje. Natomiast powiązanie spraw (sprzeczność interesów „w sprawie z nią związanej”) należałoby oceniać przy pomocy kryteriów podmiotowych, przedmiotowych i gospodarczych. Przez kryteria podmiotowe należy rozmieć tożsamość stron postępowania w różnych sprawach, przez kryteria przedmiotowe tożsamość przedmiotu sporu lub czynu podlegającego rozpoznaniu w różnych sprawach, a przez kryteria gospodarcze realizację wspólnego celu gospodarczego w różnych sprawach. W szczególności istotne jest podkreślenie wagi kryterium gospodarczego, zgodnie z którym nawet sprawy bez związków podmiotowych i przedmiotowych będą mogły być uznane za powiązane ze sobą. Sytuacje takie będą miały miejsce przede wszystkim w ramach skomplikowanych relacji ekonomicznych, w których do realizacji różnych części lub etapów procesu inwestycyjnego tworzone są osobne jednostki organizacyjne, np. spółki celowe.[5]

Powyższych przesłanek nie bada się w przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 2 KERP. Z godnie z tym postanowieniem, radca prawny nie może reprezentować klientów będących przeciwnikami procesowymi w jakiejkolwiek sprawie. Chodzi tu o sytuacje, gdy aktualni klienci są po przeciwstawnych stronach w postępowaniu, a radca prawny miałby wystąpić po obydwu jego stronach, jak również o przypadek, gdy radca prawny prowadzi na rzecz przeciwnika potencjalnego klienta jakąkolwiek inną sprawę, niezależnie od jej etapu, charakteru i związku ze sprawą nowego klienta, a także roli radcy prawnego w tej sprawie (tj. czy występuje w roli konsultanta, doradcy, pełnomocnika czy obrońcy)[6].

Na mocy art. 26a KERP można przypisać konflikt interesów radcy prawnemu wykonującemu zawód w kancelarii wspólnie z innymi radcami lub osobami, z którymi na podstawie przepisów prawa może wspólnie wykonywać zawód, w sytuacji, gdy ktokolwiek z nich znajduje się w sytuacji konfliktu interesów. Zasadnicze założenie wynikające z tej normy jest takie, że konflikt interesów, dotyczący jednej z osób świadczących pomoc prawną w takim podmiocie – eliminuje możliwość świadczenia pomocy prawnej przez radcę prawnego. Wyłączenie możliwości świadczenia pomocy prawnej powstaje niezależnie od tego czy osobą, która znajduje się w sytuacji konfliktu będzie inny radca prawny czy też adwokat, rzecznik patentowy, doradca podatkowy czy prawnik zagraniczny wykonujący stałą praktykę. Wyłączenie to powstanie także w odniesieniu do osób, które wykonują zawód w kancelarii, ale nie są jej właścicielami czy też nie pełnią funkcji zarządczych.[7]

Świadczenie pomocy prawnej w powyższym przypadku będzie jednak możliwe, jeśli spełnione są warunki opisane w ust. 2 art. 26a KERP, tj.:

1)   klient lub były klient (osoby, na rzecz której pomoc jest lub była świadczona) zostaną poinformowani o okolicznościach stanowiących istotę danego działania lub zaniechania, jego skutkach, zagrożeniach z nim związanych oraz możliwych bądź wyłączonych przez taką zgodę działaniach alternatywnych;

2)   klient lub były klient (osoby, na rzecz której pomoc jest lub była świadczona) złożą oświadczenie o akceptacji działania radcy prawnego w warunkach konfliktu interesów;

3)   przyjęte w kancelarii rozwiązania organizacyjne i techniczne zapewniają ochronę tajemnicy zawodowej;

4)   posiadana przez radcę prawnego wiedza o sprawach innego klienta lub osób, na rzecz których uprzednio wykonywał czynności zawodowe, nie daje nieuzasadnionej przewagi;

5)   sprawa nie dotyczy obrony lub reprezentowania klienta, którego przeciwnik jest już klientem w jakiejkolwiek sprawie.

W świetle powyższego, odnosząc się do wskazanego w pytaniu stanu faktycznego, należy zauważyć, z zastrzeżeniem braku informacji nt. zakresu przedmiotowego świadczonej przez radcę pomocy prawnej na rzecz byłych właścicieli mieszkania, że ocena zaistnienia konfliktu interesów dokonywana jest, z uwagi na konstrukcję przepisów w tym zakresie, a casu ad casum, uwzględniając kryteria wskazane w przepisach jak i całokształt okoliczności konkretnej sprawy podlegającej ocenie. Przy braku zidentyfikowania na dany moment konfliktu interesów należy dokonać także oceny czy istnieje „znaczne ryzyko” jego wystąpienia, gdyż taka sytuacja co do zasady wskazuje na obowiązek powstrzymania się od czynności zawodowych.

Zrzeszenie radcy prawnego w organizacji związkowej a potencjalny konflikt interesów

  • Konflikt interesów to takie sytuacje, w których radca prawny działa lub może działać na rzecz kilku pozostających w sprzeczności interesów, co uniemożliwia skuteczną realizacje któregoś z nich. Co do zasady chodzi tu o takie same lub podobne czynności zawodowe, lecz wykonywane w interesie kilku podmiotów, co uniemożliwia ich realizację bez naruszenia zasad etyki zawodowej[8] takich jak lojalność wobec klienta (art. 8 KERP), rzetelność wykonywania zawodu (art. 6 KERP), czy też niezależność (art. 7 KERP) i tajemnicę zawodową (art. 9 KERP). Przypadki wystąpienia konfliktu interesów zostały wymienione w art. 26-30 KERP.

Niezależnie od konkretnych sytuacji i związanych z nimi zakazów zawartych w art. 28 (sprzeczność interesów)[9]  i art. 29 (zakaz doradzania)[10] KERP, radca prawny podejmując się świadczenia pomocy prawnej powinien mieć na uwadze art. 26 ust. 1 KERP, który nakazuje mu oceniać każdą sytuację, w której wykonuje czynności zawodowe z punktu widzenia naruszenia tajemnicy zawodowej, ograniczenia niezależności, a także nieuprawnionego wykorzystania przewagi wynikającej z wiedzy o sprawach danego klienta. Radca prawny powinien przy tym pamiętać o podstawowej wartości wykonywania zawodu jaką jest lojalność i kierowanie się dobrem klienta (art. 8 KERP).

Z drugiej strony, radca prawny korzysta ze swobody konstytucyjnej zrzeszania się w związkach zawodowych jak każdy inny obywatel Rzeczpospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 Konstytucji RP zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych. Zgodnie zaś z art. 59 ust. 4 Konstytucji RP zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe. W polskim systemie prawnym brak jest natomiast aktu o randze ustawy, który ograniczałby swobodę zrzeszania się w związkach zawodowych przez radców prawnych.

W konsekwencji, w sytuacji gdy radca prawny jest zrzeszony w organizacji związkowej, działającej u tego samego pracodawcy, u którego jest on zatrudniony i jednocześnie występuje w imieniu tej organizacji związkowej w kontaktach ze swoim pracodawcą, dochodzi do zderzenia się dwóch równoprawnie chronionych interesów społecznych. Pamiętać należy, że zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. Jeśli samorząd zawodowy ustanowił zasady etyki wyznaczające granice i sposób wykonywania zawodu, to uczynił to w celu zapewnienia najwyższych standardów profesjonalizmu jego wykonywania. Nawet jeśli ograniczają one w jakimkolwiek stopniu swobody członka samorządu zawodowego, to tylko z tego względu, aby zagwarantować uczciwość i rzetelność w wykonywaniu zawodu. Tym samym od radcy prawnego pracodawca może oczekiwać, że będzie unikał konfliktu interesów zgodnie z zasadą wyartykułowaną w art. 10 KERP, wskazującą na „obowiązek unikania przez radcę prawnego konfliktu interesów, który służy zapewnieniu niezależności, a także dochowaniu tajemnicy zawodowej oraz lojalności wobec klienta.”

Jakie mogą być okoliczności zaistnienia konfliktu interesów?

  • Konflikt interesów to takie sytuacje, w których radca prawny działa lub może działać na rzecz kilku pozostających w sprzeczności interesów, co uniemożliwia skuteczną realizacje któregoś z nich. Co do zasady chodzi tu o takie same lub podobne czynności zawodowe, lecz wykonywane w interesie kilku podmiotów, co uniemożliwia ich realizację bez naruszenia zasad etyki zawodowej[11] takich jak lojalność wobec klienta (art. 8 KERP), rzetelność wykonywania zawodu (art. 6 KERP), czy też niezależność (art. 7 KERP) i tajemnicę zawodową (art. 9 KERP). Przypadki wystąpienia konfliktu interesów zostały wymienione w art. 26-30 KERP.

Niezależnie od konkretnych sytuacji i związanych z nimi zakazów zawartych w art. 28 (sprzeczność interesów)[12]  i art. 29 (zakaz doradzania)[13] KERP, radca prawny podejmując się świadczenia pomocy prawnej powinien mieć na uwadze art. 26 ust. 1 KERP, który nakazuje mu oceniać każdą sytuację, w której wykonuje czynności zawodowe z punktu widzenia naruszenia tajemnicy zawodowej, ograniczenia niezależności, a także nieuprawnionego wykorzystania przewagi wynikającej z wiedzy o sprawach danego klienta. Radca prawny powinien przy tym pamiętać o podstawowej wartości wykonywania zawodu jaką jest lojalność i kierowanie się dobrem klienta (art. 8 KERP).

Pamiętać należy, że zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. Jeśli samorząd zawodowy ustanowił zasady etyki wyznaczające granice i sposób wykonywania zawodu, to uczynił to w celu zapewnienia najwyższych standardów profesjonalizmu jego wykonywania. Nawet jeśli ograniczają one w jakimkolwiek stopniu swobody członka samorządu zawodowego, to tylko z tego względu, aby zagwarantować uczciwość i rzetelność w wykonywaniu zawodu. Tym samym przykładowo od radcy prawnego pracodawca może oczekiwać, że będzie unikał konfliktu interesów zgodnie z zasadą wyartykułowaną w art. 10 KERP, wskazującą na „obowiązek unikania przez radcę prawnego konfliktu interesów, który służy zapewnieniu niezależności, a także dochowaniu tajemnicy zawodowej oraz lojalności wobec klienta.”

Reprezentacja członków rodziny a potencjalny konflikt interesów

  • W praktyce zawodowej radcy prawnego zdarzają się przypadki, gdy prowadzona przez niego sprawa dotyczy osoby (uczestnika sprawy lub innej osoby zainteresowanej jej wynikiem), z którą pozostaje on w określonym stosunku. Radca prawny musi jednak, szczególnie w takim przypadku, zachować zawodowy i emocjonalny dystans do sprawy, powściągliwość w okazywaniu osobistego stosunku do jego uczestników. Chodzi tu o to, aby żadne relacje osobowe i wynikające z nich zależności nie miały wpływu na jego merytoryczny i prawny osąd sprawy oraz nie naruszały jego niezależności i swobody w prowadzeniu sprawy. Mając na uwadze zasady wykonywania zawodu i etyki zawodowej radca prawny jest obowiązany przed przystąpieniem do udzielania pomocy prawnej zbadać czy w takiej sprawie występuje konflikt interesów (wynikający w szczególności z naruszenia niezależności), a w przypadku jego stwierdzenia (lub wystąpienia później na etapie prowadzenia sprawy) odmówić (zrezygnować) z jej prowadzenia (art. 30a KERP).

Z punktu widzenia oceny wpływu pozostawania przez radcę prawnego w określonych relacjach osobowych pod kątem ich odziaływania na jego niezależność (w tym wywoływany jej naruszeniem konflikt interesów) istotne są przepisy art. 15 U.r.p. oraz postanowienia art. 27 pkt 5 i art. 30 KERP. Uznają one za prawnie lub etycznie relewantne takie relacje radcy prawnego mogące stanowić naruszenie niezależności i prowadzić do powstania konfliktu interesów jak:

  • bliskie stosunki (przeszłe lub obecne) z przeciwnikiem klienta lub osobą zainteresowaną niekorzystnym dla klienta rozstrzygnięciem sprawy (art. 27 ust. 5 KERP),
  • prowadzenie własnej sprawy oraz stosunki z osobą, które mogą oddziaływać na wynik sprawy (art. 15 U.r.p. i art. 30 KERP).

KERP nie określa pojęcia „bliskich stosunków”, zakreśla jedynie krąg osób, których one dotyczą (przeciwnicy klienta, osoby zainteresowanie rozstrzygnięciem sprawy) i ich horyzont czasowy (przeszły i obecny) (art. 27 pkt 5 KERP). Nie ulega jednak wątpliwości, że zalicza się tu stosunki z „osobami najbliższymi” w rozumieniu art. 115 §  11 k.k. (art. 5 pkt 7 KERP). Status osoby najbliższej wynika ze stosunku formalnoprawnego (małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo w tej samej linii lub stopniu), więzów krwi (pokrewieństwo – wstępny, zstępny, rodzeństwo) lub stosunku faktycznego (wspólne pożycie). Jednak posługiwanie się KERP odrębnie pojęciem „osoby najbliższej” w znaczeniu podmiotowym (art. 27 pkt 3 i 6, art. 30 ust. 1, art. 38 ust 6, art. 64 ust. 3 pkt 1 KERP) oraz pojęciem „bliskich stosunków” w znaczeniu przedmiotowym (art. 27 pkt 5 KERP) – oznacza, że krąg takich osób może być w określonych okolicznościach faktycznych szerszy niż wyznaczony tylko więzami pokrewieństwa, powinowactwa czy wspólnego pożycia. Decydujący w tym zakresie będzie więc faktyczny układ stosunków i wynikające z niego łączące określone osoby poczucie bliskości i wspólnoty, więzy fizyczne, emocjonalne, uczuciowe, zawodowe, gospodarcze, przyjaźni lub towarzyskie (tzw. zażyłość) czy inne faktycznie wykształcone stosunki mające cechy bliskiej relacji. Wobec tego również osoba spoza grupy osób najbliższych, z którą łączy radcę prawnego podobna do osób najbliższych relacja o charakterze bliskim i osobistym będzie osobą z kręgu „bliskich stosunków”.

Z kolei przez „osobę zainteresowaną niekorzystnym dla klienta rozstrzygnięciem sprawy” (art. 27 pkt 5 KERP) należy rozumieć inną osobę będącą uczestnikiem sprawy po stronie przeciwnej, pozostającą w konkurencyjnych (np. gospodarczych czy majątkowych) lub konfliktowych/wrogich stosunkach z klientem w innych obszarach życia (np. mającą z nim zatarg).

W kontekście tego czy mamy do czynienia z konfliktem interesów we własnej sprawie radcy prawnego należy ocenić jego występowanie lub znaczne ryzyko jego wystąpienia pomiędzy radcą prawnym lub osobą mu najbliższą i klientem (art. 15  U.r.p. i art. 30 KERP). W szczególności zaś osobistego lub materialnego zainteresowania radcy prawnego jej wynikiem – mając także na uwadze, że ostatnia nowelizacja KERP (weszła w życia z dniem 1 stycznia 2023 r.) rozszerzyła jego zakres podmiotowy (o osobę najbliższą) oraz uchyliła wyjątek odnoszący się do tego, że czynność w sprawie odnosiła do wspólnych z klientem roszczeń, działań lub interesów.

Przez pozostawanie radcy prawnego z osobą, której dotyczy prowadzona przez niego sprawa, „w takim stosunku, że mogłoby to oddziaływać na wynik sprawy” (art. 15 U.r.p.) należy rozumieć istnienie między radcą prawnym, a tą osobą stosunków (zależności) uczuciowych, majątkowych, rodzinnych, towarzyskich itp., które mogłyby wpływać na sposób prowadzenia sprawy (wyrok SN z 29 marca 2001 r. I PKN 334/00).

Jakie są skutki udzielenia upoważnienia aplikantowi radcowskiemu?

  • W myśl art. 351 1 U.r.p., aplikant radcowski uzyskuje uprawnienie do zastępowania radcy prawnego przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami, po sześciu miesiącach aplikacji radcowskiej (tj. od 1 lipca roku, w którym rozpoczął aplikację radcowską[14]). Udzielenie upoważnienia aplikantowi do zastępowania radcy prawnego ma to znaczenie, że aplikant działa w imieniu swojego patrona, nie nawiązuje się jednak żaden stosunek pomiędzy nim i stroną.[15]

[1] Tak: P. Skuczyński, Etyka adwokatów i radców prawnych, Warszawa 2016, Legalis.

[2] Zgodnie z art. 28 KERP:

  1. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub sprawie z nią związanej.
  2. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, jeżeli przeciwnik klienta jest również jego klientem w jakiejkolwiek sprawie.
  3. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, którego interesy są sprzeczne z interesami osób, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej.

[3] Zgodnie z art. 26a KERP:

  1. Radca prawny obowiązany jest powstrzymać się od czynności zawodowych w sprawie ze względu na konflikt interesów lub znaczne ryzyko jego wystąpienia, jeśli wykonuje zawód w kancelarii wspólnie z innymi radcami prawnymi lub osobami, z którymi na podstawie przepisów prawa może wspólnie wykonywać zawód i ktokolwiek z nich znajduje się w sytuacji konfliktu interesów.
  2. Radca prawny może jednak świadczyć pomoc prawną w przypadku, o którym mowa w ust. 1, wyłącznie za zgodą klienta lub osoby, na rzecz której uprzednio wykonywał czynności zawodowe oraz jeżeli przyjęte w kancelarii rozwiązania organizacyjne i techniczne zapewniają ochronę tajemnicy zawodowej, a posiadana przez radcę prawnego wiedza o sprawach innego klienta lub osób, na rzecz których uprzednio wykonywał czynności zawodowe, nie daje nieuzasadnionej przewagi. Możliwość taka wyłączona jest w sytuacjach, o których mowa w art. 28 ust. 2.

[4] Zob. P. Skuczyński, Etyka adwokatów i radców prawnych, Warszawa 2016, Legalis oraz T. Scheffler (red.), Kodeks Etyki Radcy Prawnego. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2023, Legalis.

[5] Zob. P. Skuczyński, Etyka adwokatów i radców prawnych, Warszawa 2016, Legalis.

[6] Zob. T. Scheffler (red.), Kodeks Etyki Radcy Prawnego. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2023, Legalis.

[7] Tamże.

[8] Tak: P. Skuczyński, Etyka adwokatów i radców prawnych, Warszawa 2016, Legalis.

[9] Zgodnie z art. 28 KERP:

  1. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub sprawie z nią związanej.
  2. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, jeżeli przeciwnik klienta jest również jego klientem w jakiejkolwiek sprawie.
  3. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, którego interesy są sprzeczne z interesami osób, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej.

[10] Zgodnie z art. 29 KERP:

  1. Radca prawny nie może doradzać:

1) klientowi, którego interesy są sprzeczne z interesami innego klienta w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej;

2) klientowi, jeżeli jego interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej z interesami osoby, na rzecz której radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe.

  1. Zakazy doradzania, o których mowa w ust. 1, nie obowiązują, jeżeli klient lub klienci oraz osoby, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe, wyrazili na takie działanie zgodę. Radca prawny nie może jednak uzyskać takiej zgody, jeżeli jest lub był obrońcą w sprawie karnej co najmniej jednego z nich.

[11] Tak: P. Skuczyński, Etyka adwokatów i radców prawnych, Warszawa 2016, Legalis.

[12] Zgodnie z art. 28 KERP:

  1. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub sprawie z nią związanej.
  2. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, jeżeli przeciwnik klienta jest również jego klientem w jakiejkolwiek sprawie.
  3. Radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, którego interesy są sprzeczne z interesami osób, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej.

[13] Zgodnie z art. 29 KERP:

  1. Radca prawny nie może doradzać:

1) klientowi, którego interesy są sprzeczne z interesami innego klienta w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej;

2) klientowi, jeżeli jego interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej z interesami osoby, na rzecz której radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe.

  1. Zakazy doradzania, o których mowa w ust. 1, nie obowiązują, jeżeli klient lub klienci oraz osoby, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe, wyrazili na takie działanie zgodę. Radca prawny nie może jednak uzyskać takiej zgody, jeżeli jest lub był obrońcą w sprawie karnej co najmniej jednego z nich.

[14] zob. art. 32 ust. 2 w zw. z art. 351 ust. 1 U.r.p.

t tak: T. Scheffler (red.), Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, wyd. 2, 2022, Legalis / komentarz do art. 351 U.r.p., Nb 5; zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II UK 184/12 , Legalis.