Czy jest możliwość wykorzystania (w celach „eksponacyjno-promocyjnych” togi radcowskiej) podczas prowadzonej w przedszkolu prelekcji dotyczącej zawodu radcy prawnego?
- Przy założeniu poszanowania stroju urzędowego jakim jest toga radcy prawnego, jego wykorzystanie podczas prelekcji nt. zawodu radcy prawnego, o której mowa w Panu zapytaniu, co do zasady nie uchybia godności zawodu i nie stanowi podstawy do formułowania zarzutów naruszeń w tym zakresie.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego radca prawny obowiązany jest dbać o godność zawodu nie tylko przy wykonywaniu czynności zawodowych, ale również w działalności publicznej i w życiu prywatnym. Dbanie o godność zawodu oznacza takie postępowanie, które nie przyczyni się do destrukcji pozytywnego wizerunku społecznego związanego z zawodem radcy prawnego (i to zarówno w odbiorze osób, które zawodu tego nie wykonują, jak i wśród samych członków samorządu). Co więcej, dbanie o godność powinno łączyć się ze stałą potrzebą wzmacniania pozytywnego mniemania o zawodzie.
Artykuł 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego doprecyzowuje w ust. 2, że uchybieniem godności zawodu radcy prawnego jest w szczególności takie postępowanie radcy prawnego, które mogłoby zdyskredytować go w opinii publicznej lub podważyć zaufanie do zawodu radcy prawnego. Zaznaczyć należy, iż powyższy przepis nie definiuje godności zawodu, lecz stanowi opisową próbę przybliżenia tego, czym jest „uchybienie” („naruszenie”) godności zawodu poprzez hipotetyczne założenia.
Jak oceniać dopuszczalne granice, język, ton oraz formy wypowiedzi radcy prawnego przy świadczeniu przez niego pomocy prawnej?
- Artykuł 12 KERP określa zasady wykonywania czynności zawodowych przez radców prawnych. W ust. 1 tego przepisu wyrażona została najszersza zasada zgodnie z którą radca prawny ma wykonywać czynności zawodowe sumiennie oraz z należytą starannością uwzględniającą profesjonalny charakter jego działania. W postanowieniu ust. 3 w/w przepisu zobowiązano radcę prawnego do tego, aby świadcząc pomoc prawną: a) z szacunkiem traktował wszystkich klientów, b) zachował umiar i takt w swoich wypowiedziach, c) zachował powściągliwość w okazywaniu osobistego stosunku do stron i uczestników postępowania, sądu albo organu, przed którym występuje. Z art. 12 ust. 3 KERP wprost wynika, iż świadcząc pomoc prawną, radca prawny zobowiązany jest z szacunkiem traktować wszystkich klientów, co ma generalny charakter zarówno w zakresie wszystkich form świadczenia pomocy prawnej i we wszelkich okolicznościach jej świadczenia, jak i w odniesieniu do każdego klienta. W swoich wypowiedziach przy świadczeniu pomocy prawnej radca prawny jest zobowiązany zachować umiar i takt, co jest powiązane także z art. 38 ust. 1 KERP, zgodnie z którym radca prawny, korzystając przy wykonywaniu zawodu z ustawowej wolności słowa i pisma, obowiązany jest w swych wystąpieniach zachować umiar i takt. Także art. 39 KERP wskazuje na obowiązek zachowania umiaru, taktu i zawodowego dystansu do sprawy. Co więcej orzecznictwo wskazuje na szczególną wagę kultury osobistej w tym zakresie. Wobec powyższego przyjmuje się, iż zachowanie umiaru i taktu oznacza wymóg formułowania swoich wypowiedzi (zarówno ustnych jak i pisemnych) w sposób wyważony i kulturalny, unikanie argumentów ad personam (np. stanowiących nieprzychylny komentarz dla świadka czy strony przeciwnej) oraz posługiwanie się określeniami mogącymi urazić adresata. Umiar i takt obowiązuje zarówno na Sali sądowej jak i w kontaktach poza nią.
Dodatkowe pkd w firmie radcy prawnego – czy możliwe?
- Przepis art. 8 ust. 1 U.r.p. wylicza enumeratywnie formy organizacyjno-prawne w jakich może być wykonywany zawód radcy prawnego. Jedną z wymienionych form jest kancelaria radcy prawnego. Świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy (art. 6 ust. 1 U.r.p.). Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy o radcach prawnych pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. Przepisy ustawy o radcach prawnych regulujące wykonywanie zawodu radcy prawnego nie wprowadzają zatem ograniczeń w zakresie podejmowania nieprawniczej aktywności gospodarczej. Jedynym ustanowionym w tej ustawie ograniczeniem jest niełączenie wykonywania zawodu z aktywnością zawodową związaną z innymi zawodami prawniczymi lub też funkcjami publicznymi. Zgodnie natomiast z dyspozycją art. 11 ust. 1 KERP radca prawny obowiązany jest dbać o godność zawodu nie tylko przy wykonywaniu czynności zawodowych, ale również w działalności publicznej i w życiu prywatnym. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu uchybieniem godności zawodu radcy prawnego jest w szczególności takie postępowanie radcy prawnego, które mogłoby zdyskredytować go w opinii publicznej lub podważyć zaufanie do zawodu radcy prawnego.
– W myśl art. 25 ust. 1 KERP radca prawny nie może prowadzić jakiejkolwiek działalności lub w jakikolwiek sposób uczestniczyć w czynnościach, które ograniczałyby jego niezależność, uchybiałyby godności zawodu, stwarzałyby zagrożenie dla tajemnicy zawodowej lub powodowałoby wystąpienie konfliktu interesów. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu radca prawny w ramach wykonywania zawodu może, z zastrzeżeniem ust. 1, wykonywać czynności pozostające z nim w bezpośrednim związku lub podporządkowane świadczeniu pomocy prawnej jako świadczeniu głównemu. W ust. 3 wskazano, że działalność radcy prawnego, w szczególności zawodowa lub gospodarcza, niebędąca świadczeniem pomocy prawnej lub niepozostająca z nią w bezpośrednim związku, może być wykonywana jedynie z zastrzeżeniem ust. 1 i powinna być wyraźnie oddzielona od wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie Komisji działalność gospodarcza niepozostająca w bezpośrednim związku ze świadczeniem pomocy prawnej stanowi pozazawodową aktywność radcy prawnego i powinna być wyraźnie oddzielona od wykonywania zawodu radcy prawnego.
– Warunki oddzielenia świadczenia działalności prawnej od innej działalności radcy prawnego określa § 8 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, zgodnie z którym „w przypadku, o którym mowa w art. 25 ust. 1 Kodeksu, wyraźne oddzielenie dopuszczalnej działalności radcy prawnego niebędącej świadczeniem pomocy prawnej lub niepozostającej z nią w bezpośrednim 2 związku, w szczególności zawodowej lub gospodarczej, o którym mowa w art. 25 ust. 3 Kodeksu, polega na: 1) wyodrębnieniu struktury organizacyjnej takiej działalności od struktury organizacyjnej przeznaczonej do świadczenia pomocy prawnej oraz 2) wyodrębnieniu funkcjonalnym polegającym na rozdzieleniu wszelkich środków, w tym finansowych, służących do prowadzenia innej działalności od środków służących świadczeniu pomocy prawnej oraz 3) wyodrębnieniu rachunkowym zapewniającym ewidencję zdarzeń umożliwiającą rozdzielenie środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie innej działalności od środków finansowych związanych ze świadczeniem pomocy prawnej oraz 4) wyodrębnieniu informacyjnym zapewniającym czytelną identyfikację, w ramach której działalności radca prawny w danych okolicznościach występuje.” Podkreślenia wymaga okoliczność, że działalność zawodowa lub gospodarcza, niebędąca świadczeniem pomocy prawnej lub niepozostająca z nią w bezpośrednim związku, oprócz warunku jej wyraźnego oddzielenia od świadczenia pomocy prawnej, może być wykonywana tylko, jeżeli nie ogranicza niezależności radcy prawnego, nie uchybia godności zawodu, nie stwarza zagrożenia dla tajemnicy zawodowej czy też nie powoduje wystąpienia konfliktu interesów (art. 25 ust. 1 KERP). W tym zakresie radca prawny zobowiązany jest do indywidualnej oceny podejmowanej działalności w ramach zgodności z dyspozycją art. 25 ust. 1 KERP. Dodatkowa pozazawodowa działalność radcy prawnego nie implikuje żadnych obowiązków informacyjnych wobec samorządu radców prawnych. Należy podkreślić, że aktualnie obowiązujące przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie dopuszczają możliwości dokonania dwóch odrębnych wpisów w ramach Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dotyczących tożsamej osoby fizycznej. Wobec powyższego, powstaje praktyczna trudność w zakresie wyodrębnienia jednoczesnego prowadzenia działalności gospodarczej w ramach kancelarii radcy prawnego oraz przedsiębiorstwa, do którego przedmiotu działalności wchodzi inna działalność, tj. działalność nieprawnicza, która nie stanowi świadczenia pomocy prawnej i nie pozostaje w bezpośrednim związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. W odniesieniu natomiast do zagadnień związanych z firmą przedsiębiorcy należy wskazać, że ustawa o radcach prawnych nie zawiera wymogów odnoszących się do nazwy kancelarii lub spółki, w ramach której wykonuje zawód radca prawny. Należy tu jednak zwrócić uwagę na pomocną treść Uchwały Nr 140/VIII//2012 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 7 grudnia 2012 roku w sprawie tablic informacyjnych o wykonywaniu zawodu radcy prawnego. Zgodnie z § 2 powołanej Uchwały na tablicy umieszcza się w wypadku wykonywania zawodu w kancelarii radcy prawnego (jednoosobowa działalność gospodarcza) oznaczenie „Kancelaria Radcy Prawnego” oraz imię (imiona) i nazwisko radcy prawnego.
Nadto, wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją § 15 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego informowanie o wykonywaniu zawodu może zawierać w szczególności następujące informacje: 1) imię i nazwisko (wraz ze zdjęciem), życiorys zawodowy, posiadane tytuły zawodowe (w tym również uprawniające do wykonywania innego zawodu zaufania publicznego), stopnie naukowe i tytuł naukowy, kwalifikacje, doświadczenie i umiejętności zawodowe wynikające z dotychczasowej praktyki zawodowej, pełnionych funkcji i zajmowanych stanowisk, możliwość świadczenia pomocy prawnej w językach obcych, preferowane zakresy praktyki zawodowej, datę rozpoczęcia działalności kancelarii lub spółki, wykaz publikacji związanych z zawodem oraz przyznane tytuły lub nagrody związane z wykonywaniem zawodu; 2) logotyp Krajowej Izby Radców Prawnych, wskazanie prawnej formy wykonywania zawodu wraz z oznaczeniem indywidualizującym siedzibę i adres kancelarii, formę kontaktów z klientem (w tym komunikacji elektronicznej), zasady świadczenia pomocy prawnej, zasady kształtowania wynagrodzenia (w tym jego formy lub wysokość), nazwiska wspólników i zawody wykonywane przez nich w kancelarii, wskazanie osób lub spółek, z którymi radca prawny stale współpracuje, w tym również wykonujące usługi związane ze świadczeniem pomocy prawnej, wysokość sumy posiadanego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych; 3) o wykonywaniu przez radcę prawnego innych czynności pozostających w bezpośrednim związku ze świadczeniem pomocy prawnej lub jej podporządkowanych jako świadczeniu głównemu; 4) przydatne w tworzeniu, utrzymaniu, poszerzaniu zaufania i dobrej relacji z klientem, a także pozytywnego wizerunku radcy prawnego, obejmujące w szczególności informowanie o misji, strategii i profilu działania kancelarii, zasadach współpracy z klientem, zasadach i trybie składania skarg lub reklamacji, udogodnieniach dla klienta; 5) o uczestniczeniu w rankingach działalności zawodowej i zajętych miejscach – jeżeli są one prowadzone zgodnie z postanowieniami Regulaminu, 6) odnoszące się do wyników finansowych kancelarii – jeżeli przedstawiają one rzetelnie i jasno obraz sytuacji finansowej kancelarii i zostały obliczone na podstawie prawidłowo prowadzonej dokumentacji finansowej kancelarii.
Co więcej, zgodnie z dyspozycją art. 43(3)§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny firma przedsiębiorcy powinna się odróżniać dostatecznie od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. Firma nie może wprowadzać w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności przedsiębiorcy, miejsca działalności, źródeł zaopatrzenia (§ 2). Wobec powyższego, należy uznać, że firma przedsiębiorcy, który jest radcą prawnym i wykonuje zawód radcy prawnego w ramach kancelarii radcy prawnego, winna zawierać oznaczenie jego działalności zawodowej w formie „Kancelaria Radcy Prawnego” (obok imienia i nazwiska), gdyż brak tego oznaczenia powoduje ryzyko braku możliwości identyfikacji przedmiotu działalności, który w przypadku wykonywania zawodu radcy prawnego winien zostać precyzyjnie określony. Nadto, łączenie w firmie radcy prawnego oznaczenia działalności zawodowej radcy prawnego z działalnością pozazawodową (działalnością nieprawniczą, która nie stanowi świadczenia pomocy prawnej i nie pozostaje w bezpośrednim związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego) może wprowadzać w błąd, gdyż dochodzi do połączenia w firmie radcy prawnego oznaczenia działalności zawodowej i pozazawodowej oraz może naruszać postanowienie zawarte w § 8 pkt 4 Regulaminu wykonywania zawodu zawartego poprzez brak wyodrębnienia informacyjnego powodując jednocześnie brak zapewnienia czytelnej identyfikacji, w ramach której działalności radca prawny w danych okolicznościach występuje. Należy ponadto zaznaczyć, że treść wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej powinna wskazywać, że prowadzona przez radcę prawnego działalność jest działalnością w zakresie wykonywania zawodu radcy prawnego, a radca prawny świadcząc pomoc prawną zobowiązany jest właśnie takiej nazwy używać w obrocie gospodarczym. Powyższa okoliczność zachowuje swoją doniosłość także w kontekście dopuszczalności świadczenia usług prawnych przez osoby inne niż radcowie prawni, a zatem istotne pozostaje szczegółowe jej oznaczenie.
Dodatkowa działalność radcy prawnego
Radca prawny nie może angażować się w przedsięwzięcia, których natura wykracza poza zakres świadczenia pomocy prawnej, a których charakter deprecjonowałby zawód radcy prawnego poprzez naruszenie podstawowych jego zasad takich jak: niezależność radcy prawnego (art. 7 KERP w zw. z art. 13 ust. 1 u.r.pr.), godność zawodu (art. 11 KERP), dochowanie tajemnicy zawodowej (art. 9 KERP w zw. z art. 3 ust. 3 u.r.pr.) oraz unikanie konfliktu interesów (art. 10 KERP). Gdy czynność lub działalność podejmowana przez radcę prawnego nie będzie naruszać zasad wymienionych powyżej, to będzie mogła być łączona z wykonywaniem zawodu radcy prawnego bez wymogu spełnienia jakichkolwiek dodatkowych warunków, o ile w przypadku czynności – będzie ona pozostawać w bezpośrednim związku z wykonywaniem zawodu lub będzie podporządkowana świadczeniu pomocy prawnej jako świadczeniu głównemu (art. 25 ust. 2 KERP), zaś gdy chodzi o działalność niebędącą świadczeniem pomocy prawnej lub niepozostającą z nią w bezpośrednim związku – zostanie ona wyraźnie oddzielona od wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 25 ust. 3 KERP), przy czym warunki jakie powinny zostać spełnione, by świadczenie pomocy prawnej zostało uznane za oddzielone od innej działalności radcy prawnego zostały określone w § 8 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego.