1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni art. 13 ust. 4 lit. c dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów, zmieniającej rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę 2009/22/WE i uchylającej dyrektywę 1999/44/WE[1] (dalej: „dyrektywa 2019/771”). Wniosek złożono w ramach sporu pomiędzy KFZ Kolak e.U. a GF w przedmiocie rozwiązania umowy sprzedaży używanego pojazdu i zwrotu uiszczonej ceny kupna.

2. Art. 5 dyrektywy 2019/771 stanowi: „Sprzedawca dostarcza konsumentowi towary, które spełniają, w stosownych przypadkach, wymogi określone w art. 6, 7 i 8, bez uszczerbku dla art. 9”.

Art. 10 ust. 1 dyrektywy 2019/771 stanowi: „Sprzedawca odpowiada wobec konsumenta za brak zgodności z umową istniejący w momencie dostawy towarów i który ujawnił się w ciągu dwóch lat od tego momentu. Bez uszczerbku dla art. 7 ust. 3 niniejszy ustęp ma zastosowanie również do towarów z elementami cyfrowymi”.

Artykuł 13 dyrektywy 2019/771 stanowi: „1. W przypadku braku zgodności z umową konsument ma prawo żądać doprowadzenia towarów do zgodności z umową, do otrzymania proporcjonalnego obniżenia ceny lub do rozwiązania umowy, na warunkach określonych w niniejszym artykule. […]

4. Konsument ma prawo do proporcjonalnego obniżenia ceny zgodnie z art. 15 lub do rozwiązania umowy sprzedaży zgodnie z art. 16 w następujących przypadkach: a) sprzedawca nie dokonał naprawy lub wymiany lub, w stosownych przypadkach, nie dokonał naprawy lub wymiany zgodnie z art. 14 ust. 2 i 3 lub sprzedawca odmówił doprowadzenia towarów do zgodności z umową zgodnie z ust. 3 niniejszego artykułu; b) występuje brak zgodności z umową, pomimo że sprzedawca próbował doprowadzić towary do zgodności z umową; c) brak zgodności z umową jest na tyle poważny, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny lub rozwiązanie umowy sprzedaży; lub d) sprzedawca oświadczy lub z okoliczności jasno wynika, że nie doprowadzi towarów do zgodności z umową w rozsądnym terminie lub bez istotnych niedogodności dla konsumenta.

5. Konsument nie ma prawa do rozwiązania umowy, jeżeli brak zgodności z umową jest jedynie nieistotny. Na sprzedawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że brak zgodności z umową jest nieistotny. […]”.

3. GF nabył od KFZ Kolak, za cenę 33 500 euro, używany pojazd. W umowie wskazano, że „pojazd jest – adekwatnie do stanu w kategorii 3 – sprawny i może zostać zarejestrowany”. Przeprowadzone następnie badanie pojazdu wykazało wyciek oleju silnikowego spowodowany nieszczelnością silnika. Usterkę tę uznano za poważną wadę w zakresie bezpieczeństwa eksploatacyjnego i bezpieczeństwa drogowego, która istniała przed przekazaniem pojazdu GF i mogła zostać usunięta niewielkim kosztem. KFZ Kolak poinformował GF, że jest gotowy naprawić pojazd. GF zażądał jednak rozwiązania umowy sprzedaży i zwrotu ceny kupna pojazdu w zamian za jego zwrot, a także zwrotu pozostałych kosztów poniesionych przez niego w związku z tym zakupem. KFZ Kolak zakwestionował to żądanie, podnosząc, że GF odmówił proponowanej naprawy bez podania powodów i że w związku z tym nie przysługuje mu roszczenie o rozwiązanie umowy sprzedaży. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo GF na podstawie przepisów krajowych transponujących dyrektywę 2019/771. Sąd drugiej instancji uwzględnił apelację GF, orzekając, że prawo do obniżenia ceny lub rozwiązania umowy przysługuje konsumentowi jedynie w przypadku, gdy wada jest na tyle poważna, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny lub natychmiastowe rozwiązanie umowy. KFZ Kolak wniósł skargę rewizyjną od orzeczenia sądu apelacyjnego do austriackiego sądu najwyższego. Sąd ten powziął wątpliwości w zakresie wykładni prawa Unii Europejskiej, w związku z czym zawiesił postępowanie i zwrócił się do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi.

4. Sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy art. 13 ust. 4 lit. c dyrektywy 2019/771 należy interpretować w ten sposób, że brak zgodności z umową dotyczący bezpieczeństwa towaru, który można usunąć stosunkowo niewielkim kosztem, musi zostać uznany za na tyle poważny, iż uzasadnia on natychmiastowe obniżenie ceny sprzedaży lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży.

Na wstępie TSUE podkreślił, że z art. 5 dyrektywy 2019/771 wynika, iż sprzedawca powinien dostarczyć konsumentowi towar, który m.in. ma być zgodny z umową sprzedaży. Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej dyrektywy sprzedawca odpowiada wobec konsumenta za brak zgodności z umową istniejący w momencie dostawy towarów i który ujawnił się w ciągu dwóch lat od tego momentu. W tym względzie art. 13 ust. 1 tej dyrektywy wymienia roszczenia, które konsument może podnieść wobec sprzedawcy w przypadku braku zgodności towarów z umową, a mianowicie doprowadzenie towarów do zgodności z umową, proporcjonalne obniżenie ceny lub rozwiązanie umowy. TSUE przypomniał, że z wymogów zarówno jednolitego stosowania prawa UE, jak i zasady równego traktowania wynika, że treść przepisu prawa UE, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich do celów ustalenia jego znaczenia i zakresu, powinna zwykle w całej UE być przedmiotem autonomicznej i jednolitej wykładni, którą należy ustalić z uwzględnieniem nie tylko jego brzmienia, ale również kontekstu tego przepisu oraz celu danego uregulowania i, w stosownym wypadku, jego genezy[2].

5. Art. 13 ust. 4 lit. c dyrektywy 2019/771 przewiduje, że konsument ma prawo do natychmiastowego obniżenia ceny sprzedaży lub do natychmiastowego rozwiązania umowy sprzedaży, jeżeli brak zgodności z umową jest na tyle poważny, że uzasadnia takie obniżenie lub rozwiązanie. TSUE odnotował, że biorąc pod uwagę zwyczajowe znaczenie pojęcia „poważny”, wzmocnione przez użycie okolicznika stopnia „na tyle”, wyrażenie „brak zgodności z umową […] na tyle poważny” odsyła w tym przepisie do wady o bardzo istotnym znaczeniu, która odróżnia się od braków zgodności o mniejszym znaczeniu. TSUE zauważył również, że z art. 13 ust. 5 dyrektywy 2019/771 w związku z jej motywem 53 wynika, że rozwiązanie umowy jest ograniczone do przypadków, w których brak zgodności z umową nie jest nieistotny, w związku z czym jedynie istotny brak takiej zgodności może dawać konsumentowi prawo do rozwiązania umowy. TSUE podkreślił, że z art. 13 ust. 4 dyrektywy 2019/771 wynika, że z wyjątkiem okoliczności, o których mowa w owym ust. 4 lit. c, konsument ma prawo albo do proporcjonalnego obniżenia ceny sprzedaży, albo do rozwiązania umowy sprzedaży tylko wtedy, gdy towaru nie można lub nie można było doprowadzić do zgodności z umową. Tak więc przypadki określone w art. 13 ust. 4 lit. a, b i d obejmują zasadniczo sytuacje, w których sprzedawca nie dokonał, dobrowolnie lub nie, naprawy lub wymiany towaru lub nie miał możliwości przywrócenia zgodności towaru z umową w rozsądnym terminie lub bez istotnej niedogodności dla konsumenta, a brak zgodności występuje pomimo podjęcia przez sprzedawcę działań w celu doprowadzenia do zgodności tego towaru z umową. Zdaniem TSUE oznacza to, że „brak zgodności z umową […] na tyle poważny”, o którym mowa w art. 13 ust. 4 lit. c dyrektywy 2019/771, należy odróżnić od pozostałych przypadków braku zgodności z umową, o których mowa w tym ust. 4.

6. TSUE stwierdził, że z motywu 52 dyrektywy 2019/771 wynika, że jest uzasadnione, aby konsument miał prawo do natychmiastowego obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy, jeżeli wada jest na tyle poważna, że konsument nie może nadal żywić przekonania o zdolności sprzedawcy do doprowadzenia towaru do zgodności z umową. W motywie tym dodano, że może tak być w przypadku, gdy brak zgodności z umową poważnie ogranicza zdolność konsumenta do normalnego użytkowania towarów i nie można oczekiwać od konsumenta dalszego żywienia przekonania, że naprawa lub wymiana dokonana przez sprzedawcę zaradzi problemowi. W konsekwencji jedynie brak zgodności z umową osiągający określony próg dotkliwości mogący wpłynąć na przydatność towaru do użytku zgodnie z jego zwykłym przeznaczeniem, a tym samym na zaufanie konsumenta, może uzasadniać natychmiastowe rozwiązanie umowy.

7. TSUE zwrócił uwagę, że dyrektywa 2019/771 nie tylko ma na celu przyczynienie się do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ale służy również utrzymaniu równowagi między prawami i obowiązkami umawiających się stron. Taka równowaga nie mogłaby zostać osiągnięta, gdyby każdy brak zgodności z umową dotyczący bezpieczeństwa towaru, niezależnie od jego powagi, musiał zostać uznany za brak zgodności na tyle poważny, że uzasadnia on natychmiastowe obniżenie ceny sprzedaży lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży. W ocenie TSUE taka wykładnia podważałaby wprowadzone w art. 13 dyrektywy 2019/771 rozróżnienie pomiędzy sytuacjami, w których konsument ma prawo do uzyskania doprowadzenia towarów do stanu zgodnego z umową, proporcjonalnego obniżenia ceny lub do rozwiązania umowy, a co za tym idzie, naruszałaby ustanowioną przez tę dyrektywę równowagę między prawami konsumenta a prawami sprzedawcy. TSUE wywnioskował z tego, że sama okoliczność, iż brak zgodności zagraża bezpieczeństwu towaru, nie może wystarczyć do uznania takiego braku za na tyle poważny, że uzasadniałby natychmiastowe obniżenie ceny sprzedaży lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży, pozbawiając w ten sposób sprzedawcę wszelkiej możliwości doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową. Aby ocenić powagę braku zgodności towaru z umową, należy natomiast ustalić, czy konsument może obiektywnie nadal żywić przekonanie o zdolności sprzedawcy do przywrócenia zgodności towaru z umową. W tym celu należy wziąć pod uwagę charakter takiej wady i danego towaru, warunki, w jakich można przywrócić jego zgodność z umową, a także okoliczność, czy wada ta zagroziła bezpieczeństwu konsumenta lub osoby trzeciej.

8. TSUE przypomniał, że do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, czy brak zgodności z umową jest na tyle poważny, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży, natomiast TSUE, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia prejudycjalnego, może udzielić temu sądowi wskazówek stanowiących pomoc przy dokonywaniu przez niego oceny[3]. Zauważył on, że brak zgodności z umową polega na wycieku oleju silnikowego z pojazdu, który może spowodować awarię silnika. O ile taka wada może wpływać na zdolność konsumenta do normalnego użytkowania towaru, o tyle jej powagę należy oceniać w świetle ogółu okoliczności konkretnej sprawy. Zdaniem TSUE z postanowienia odsyłającego nie wynikało, by istniały powody niepozwalające konsumentowi nadal żywić przekonania o zdolności sprzedawcy do przywrócenia zgodności towaru z umową. Brak zgodności z umową występował już w chwili odbioru pojazdu, co mogłoby podważyć zaufanie konsumenta do sprzedawcy, należy jednak wziąć pod uwagę okoliczności, że: 1) towar jest ponadośmioletnim używanym pojazdem, 2) sprzedawcy nie można przypisać podstępu lub inne naganne zachowania, 3) sprzedawca poinformował kupującego, że jest gotów naprawić pojazd, a koszt tego przywrócenia do zgodności z umową jest stosunkowo niski. W związku z tym, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, brak zgodności z umową rozpatrywany w postępowaniu głównym nie jawi się – według TSUE – jako na tyle poważny, by uzasadniał natychmiastowe obniżenie ceny sprzedaży lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży.

W konsekwencji TSUE orzekł, że art. 13 ust. 4 lit. c dyrektywy 2019/771 należy interpretować w ten sposób, że brak zgodności z umową dotyczący bezpieczeństwa towaru, który można usunąć stosunkowo niewielkim kosztem, nie musi koniecznie zostać uznany za na tyle poważny, iż uzasadnia on natychmiastowe obniżenie ceny sprzedaży lub natychmiastowe rozwiązanie umowy sprzedaży.

Wybór i opracowanie:

dr Tomasz Jaroszyński
adiunkt na Wydziale Administracji i Nauk Społecznych
Politechniki Warszawskiej

[1] Dz. Urz. UE L 136 z 22.05.2019, s. 28.
[2] Zob. wyroki TSUE z: 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11 oraz 29 lutego 2024 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl, C‑222/22, EU:C:2024:192, pkt 25. Podkreślenia w tym miejscu i poniżej – T.J.
[3] Por. wyroki TSUE z: 4 lipca 2000 r., Haim, C‑424/97, EU:C:2000:357, pkt 58 oraz 11 stycznia 2024 r., Nárokuj, C‑755/22, EU:C:2024:10, pkt 42.