Projekt nowelizacji Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej – rekomendowany przez Komisję Aplikacji Krajowej Rady Radców Prawnych – przewiduje zmiany w kilku obszarach. Nowe przepisy, po przeprowadzonych konsultacjach i decyzji Krajowej Rady Radców Prawnych mają szansę wejść w życie od 1 stycznia 2027 r.

Mniej godzin, więcej elastyczności

Łączna liczba godzin zajęć na każdym roku szkoleniowym zmniejszy się z 240 do 210. Jednocześnie do 60 z tych godzin będzie można realizować zdalnie – w formule e-learningowej, online lub hybrydowej. Jak podkreślają autorzy projektu, efektywność aplikacji ma być mierzona przede wszystkim jakością kształcenia i doborem metod, a nie liczbą godzin.

Nowe przedmioty i kierunki programowe

Zmianą merytoryczną ma być wprowadzenie do programu wszystkich trzech lat aplikacji przedmiotu „Nowe technologie w pracy prawnika”. Na I roku pojawią się ponadto „Krytyczne myślenie”, „Komunikacja. Sztuka prezentacji i przekonywania. Retoryka i erystyka” oraz „Radca prawny w multicentrycznym systemie prawa” – blok poświęcony wykształceniu umiejętności poruszania się w przestrzeni prawa krajowego, unijnego i międzynarodowego. Na II roku planuje się wprowadzić „Alternatywne metody rozstrzygania sporów (ADR)”, a na III – „Psychologiczne aspekty pracy prawnika” oraz „Profile zawodowe radcy prawnego”, poświęcone specyfice pracy radcy prawnego w kancelarii, urzędzie i przedsiębiorstwie. Izby będą dysponować także pulą godzin, którą mogą przeznaczyć na organizację „zajęć specjalizacyjnych” z wybranych obszarów prawa.

Kolokwia jak dotychczas

Zachowane zostają dotychczasowe kolokwia, przy czym jedyną modyfikacją jest usunięcie prawa finansowego z kolokwium na III roku aplikacji.

Patronat i praktyki

Patron nie będzie już zobowiązany do składania bieżących sprawozdań z przebiegu patronatu – wystarczy opinia wystawiana raz w roku. Nie będzie też obowiązku zlecania aplikantowi zadań określonych w sformalizowanym wykazie, co ma lepiej dostosować przebieg patronatu do profilu działalności patrona oraz potrzeb aplikanta.

Powtarzanie roku

Każdy rok aplikacji będzie mógł zostać powtórzony, ale tylko jeden raz. Dotychczasowe przepisy były w tym zakresie bardziej restrykcyjne – zmiana wychodzi naprzeciw aplikantom, którym szczególne okoliczności życiowe uniemożliwiły zaliczenie roku szkoleniowego.

Agnieszka Sołtys – Przewodnicząca Komisji Aplikacji KRRP:

Projektowane zmiany wynikają z prostej obserwacji: rynek usług prawnych i otoczenie, w którym wykonywany jest zawód radcy prawnego, zmieniły się w ciągu ostatnich lat bardzo wyraźnie. Naszym zadaniem jest odpowiedzieć na to w odpowiednim czasie, aby wyzwanie to przekuć w szanse i korzyści naszych aplikantów. I właśnie to robimy.

Zmiany rekomendowane przez Komisję Aplikacji Krajowej Rady Radców Prawnych to coś więcej niż modyfikacja programu aplikacji. Istotą jest przemodelowanie założeń leżących u podstaw kształcenia aplikantów. I tak – przyjmujemy dwa kluczowe założenia proponowanych zmian: po pierwsze, aplikacja powinna przygotowywać nie tylko w zakresie prawa, lecz także rozwijać kompetencje przyszłości: biegłość w korzystaniu z nowych technologii, zdolność krytycznego myślenia oraz umiejętności inter- i intrapersonalne. To one – w zestawieniu z rzetelnym przygotowaniem prawniczym – będą decydować o sukcesie aplikanta. Po drugie, chcemy, aby aplikacja była w większym stopniu „szyta na miarę”. Na miarę oczekiwań i ambicji naszych aplikantów. Oznacza to stworzenie aplikantom możliwości rozwijania kompetencji w ramach danego profilu zawodowego (kancelaria, urząd, radca prawny w przedsiębiorstwie) oraz specjalizacji w wybranym obszarze prawa. Te dwa założenia wyznaczyły konkretne propozycje zmian, które postaram się krótko omówić.

I tak – bardzo istotnym elementem proponowanych zmian jest uwzględnienie nowych technologii, w tym narzędzi AI. Program aplikacji powinien przygotowywać do korzystania z nich odpowiedzialnie i bezpiecznie – z pełną świadomością ich ograniczeń i ryzyk, takich jak konieczność ochrony danych czy tajemnicy zawodowej. Zmiana ma wzmocnić także tę część szkolenia na aplikacji, która rozwija kompetencje inter- i intrapersonalne. Zdajemy sobie sprawę, że współczesna praktyka prawnicza wymaga nie tylko wiedzy i umiejętności analitycznych, lecz także sprawnej komunikacji z klientem, pracy zespołowej, prowadzenia negocjacji, zarządzania konfliktem, odporności na stres, efektywnej organizacji pracy oraz zdolności do autorefleksji i odpowiedzialnego podejmowania decyzji. Jak sygnalizują aplikanci, ten aspekt szkolenia jest dla nich równie ważny jak przygotowanie merytoryczne w prawie, ponieważ bezpośrednio przekłada się na relacje z klientami i współpracownikami oraz bezpieczeństwo i dobrostan samego radcy prawnego.

Chcemy też, żeby aplikacja lepiej odzwierciedlała różnorodność ścieżek zawodowych, które stoją przed aplikantami. Radca prawny może pracować w kancelarii, w przedsiębiorstwie, w administracji publicznej, w organizacji pozarządowej, czy w instytucji finansowej. Każde z tych środowisk wymaga innego zestawu kompetencji. Stąd pomysł na zajęcia w ramach profili zawodowych – takie rozwiązanie pozwala lepiej powiązać program aplikacji z realnymi potrzebami rynku usług prawnych i oczekiwaniami aplikantów. Wzmacnia praktyczny charakter szkolenia, umożliwia bardziej świadome planowanie rozwoju zawodowego oraz pozwala aplikantom zdobywać wiedzę i umiejętności przydatne w obszarach, w których zamierzają wykonywać zawód radcy prawnego.

Ważna jest także zmiana umożliwiająca Izbom wprowadzenie zajęć specjalizacyjnych w wybranych obszarach prawa. Rozwiązanie to odpowiada na potrzeby współczesnego rynku usług prawnych, który coraz częściej wymaga od radców prawnych pogłębionej wiedzy eksperckiej oraz znajomości specyfiki określonych dziedzin i sektorów. Umożliwia jednocześnie większą elastyczność i personalizację kształcenia. Wprowadzenie zajęć specjalizacyjnych uzależnione będzie od decyzji danej okręgowej izby radców prawnych w tym zakresie.

Projektując zmiany, zwróciliśmy uwagę na złożoność systemu prawa, w jakim współcześnie wykonywany jest zawód radcy prawnego. Radca prawny wykonuje zawód w warunkach współistnienia różnych porządków i źródeł prawa, w szczególności prawa krajowego, prawa Unii Europejskiej, prawa międzynarodowego, w tym standardów wynikających z orzecznictwa sądów krajowych, unijnych i międzynarodowych. Przygotowanie aplikanta do zawodu powinno obejmować umiejętność poruszania się w takim systemie, identyfikowania kolizji norm, stosowania wykładni prokonstytucyjnej i prounijnej oraz argumentowania z wykorzystaniem różnych źródeł prawa. Tego aplikanci uczyć się będą w ramach nowego przedmiotu: „Radca prawny w multicentrycznym systemie prawa”.

Co ważne, zmiana zakłada dalsze odejście od modelu kształcenia opartego przede wszystkim na przekazywaniu wiedzy na rzecz modelu praktycznego, warsztatowego i kompetencyjnego. Odpowiada to założeniom andragogiki – aplikanci, jako osoby dorosłe i posiadające akademickie przygotowanie prawnicze, powinni uczestniczyć w procesie kształcenia, który angażuje ich doświadczenie oraz pozwala na aktywne rozwiązywanie problemów. W związku z tym realizacja programu aplikacji powinna w jeszcze większym stopniu wykorzystywać praktyczne metody nauczania, takie jak kazusy, minikazusy, studia przypadku, praca na aktach, symulacje czynności zawodowych, analiza dokumentów, przygotowywanie pism procesowych i opinii prawnych oraz ćwiczenie wystąpień publicznych.

W kwestiach organizacyjnych – zmiany dotyczą przede wszystkim patronatu – upraszczamy procedury, redukujemy zbędną biurokrację, ale jednocześnie wzmacniamy to, co w patronacie najważniejsze: realny kontakt patrona z aplikantem. Wychodzimy też naprzeciw aplikantom, którzy z powodów życiowych nie zaliczyli roku – każdy rok będzie mógł być powtórzony raz.